قفيز نصف جريب شيراز ؛ در رى هر قفيز ( « و نيز مد » ) 10 من و هر كيلجه [ كيلچه ] يك سوم آن بود . « 624 » به همين ترتيب مقياس در شهرهاى ديگر كشور هم متغير بود ، امّا گاهى مقياسات در شيراز ثبات بيشترى از خود نشان مىداد . « 625 » - در خوزستان مقياسات ديگرى ( در كنار مكّوك [ مكوكه ] : كرّ - كورس ، مختوم ، كف ) به كار مىرفت كه وزن آنها نيز هربار بنا بر وضع محل تغيير مىكرد . « 626 » بديهى است كه اين تشتت و پراكندگى - مانند سرزمينهاى ديگرى كه اين وضع بر آنها نيز حاكم بود - باعث مىشد هربار كه محاسبه‌اى انجام مىگرفت ، بلافاصله ضرورت داشتن نظامى دقيق در زمينه مقياسات و اوزان ، احساس شود ، امّا به علت چندگانگى موجود ، رسيدن به نتيجه نهايى در كار تعيين مقياسهاى عينى و مطلق به‌سختى امكان داشت . « 627 » راه‌ها و وسايل ارتباط « 628 » در قرون نخستين اسلامى ، نخست به علت وابستگى حيات اقتصادى به راه‌ها و وسايل ارتباطى ، و به سبب وابستگى پست - با همه ارزش آن براى تشكيلات ادارى - به امر ارتباطى ، همچنين به سبب اهميت ارتباطات براى حفظ

--> ( 624 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 381 . - درباره كيلجه مقايسه كنيد با Sauvaire L 129 - 131 ؛ درباره مدّ : همان كتاب ، ص 149 - 135 . ( 625 ) . توضيح جزئيات در اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 156 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 301 و نيز مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 398 ، 452 ( فارس ؛ تفاوتهايى براى گندم ، بادام ، برنج ، نخود ، عدس و غيره ) - Sauvaire J 159 - ( با كوششهايى در تسعير ) ؛ . Schwarz III 170 f ( 626 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 417 و بعد - و نيز : Sauvaire L 113 - 123 , 134 f . , 156 - 163 ; Schwarz IV 427 . براى ساير جريانات اين اوزان همچنين رجوع كنيد به : Vullers II / I , 808 und Desmaisons III 487 . ( 627 ) . رجوع كنيد به توضيحات مفصل و اساسى : Kafiz . ذيل Eduard von Zambaur in der EIII 666 ( 628 ) . براى جزئيات مربوط به راه‌ها رجوع كنيد به نقشه در پايان كتاب حاضر و نيز به : Sprenger , Post ; Le Strange , Lands ; Stein , Old routes .